Auteur: Fiona de Heus

Nieuws

Walburgiskerk op schaal 1:500 in Copernicustentoonstelling

5 augustus 2018
Maquette Zutphen 1485

De Copernicustentoonstelling in de Walburgiskerk draait om het jaar 1543. Toen verscheen het boek Over de omwenteling der hemellichamen van Copernicus. De eerste druk ligt in de Librije, de middeleeuwse bibliotheek in de kerk. Hoe de kerk er toen uitzag kun je zien tijdens de tentoonstelling: er staat een unieke, waarheidsgetrouwe maquette in de kerk. De Zutphense bouwkundige Constant Willems heeft de kerk, het ’s Gravenhof en de Lange Hofstraat nagebouwd op schaal 1:500.

Willems bouwt in opdracht van Erfgoedcentrum Zutphen van de gemeente Zutphen een maquette van de stad in 1485. In dat jaar kwam de eerste brug over de IJssel en daarmee veranderde de economie. De handel over de rivier was moeilijker geworden en nu kon Zutphen ook handelen over land en op jaarmarkten. De maquette omvat uiteindelijk de gehele stad in die periode: de binnenstad, de Nieuwstad en de Spittaalstad. Opvallende gebouwen die we nu nog steeds kennen, zoals de Sint-Walburgiskerk, de Drogenapstoren, de Bourgonjetoren en het stadhuis, bestonden toen ook al. Zij zijn dan ook allemaal te zien.

Waarheidsgetrouw

Naar verwachting bouwt Willems hier drie jaar lang aan. Aan de hand van historische, bouwhistorische en archeologische gegevens bepaalt hij hoe elk gebouw eruit had kunnen zien. Dit doet hij in nauw overleg met stadsarcheoloog Michel Groothedde en stadsbouwhistoricus Jeroen Krijnen. Het eindproduct wordt de meest betrouwbare stadsmaquette van een middeleeuwse stad in Nederland. Een voorproefje hiervan is al te zien in een speciale vitrine bij de VVV.

Bestuurlijk en kerkelijk Zutphen

Tijdens de Copernicustentoonstelling is een ander deel te zien: het oudste bestuurlijke en kerkelijke deel van Zutphen zoals dat eruit zag in 1485. Dit is het ’s Gravenhof, het Kerkhof en de Lange Hofstraat. De huidige transepten van de Walburgiskerk waren er toen nog niet gebouwd, maar wel in 1543. Op de plattegrond onder de maquette zie je hier de ‘footprints’ van.

De Copernicustentoonstelling is van 7 augustus tot en met 3 oktober in de Walburgiskerk te zien. Meer informatie: www.walburgiskerk.nl/

Volg de ontwikkeling van de maquette op internet: www.zutphen1485.nl.

Nieuws

De ‘Nieuwstad’ in Europa

12 juli 2018

Van 12 juli tot en met 19 augustus in de Burgerzaal

De Nieuwstad staat centraal in een dubbeltentoonstelling in de Burgerzaal. De ‘Nieuwstad’ in Europa, Ontstaan & toekomst van een middeleeuwse ideaalstad is van 12 juli tot en met 19 augustus te zien.

Nieuwsteden als ideaalstad in Europa

Het eerste deel van de tentoonstelling is samengesteld door Jan Brouwer, stedenbouwkundig ontwerper en verbonden aan de gemeente Amsterdam en TU Delft. U ziet op een aantrekkelijke manier het ontstaan van ‘Nieuwsteden’ in Europa van de twaalfde tot de veertiende eeuw. Uiteraard ontbreekt de Zutphense Nieuwstad niet in de expositie. Een catalogus met ansichtkaarten is te koop bij de Musea Zutphen aan het ’s Gravenhof.

Ontwerpen aan een toekomst voor de Nieuwstad

Het tweede (Engelstalige) deel van de tentoonstelling is samengesteld door vijftien deels internationale studenten van de TU Delft. Zij hebben hun afstudeeropdracht voor de studie Heritage & Architecture uitgevoerd in de Nieuwstad, als onderdeel van het project Karakteristiek Duurzaam Erfgoed Gelderland. Hun ideeën werkten zij uit op dertig grote panelen.

Openingstijden

De Burgerzaal is geopend op donderdag tot en met zondag van 12.00 tot 16.00 uur. De ‘Nieuwstad’ in Europa, Ontstaan & toekomst van een middeleeuwse ideaalstad is te zien van 12 juli tot en met 19 augustus. De toegang is gratis.

Het project is mogelijk gemaakt door het Gilde Zutphen en de Provincie Gelderland.

Nieuws

Hanzestad Zutphen in miniatuur

28 juni 2018
Constant Willems bij maquette van Zutphen in 1485 bij de VVV

Zutphen wordt vaak in één naam genoemd met de Hanze. Hoe zag de Hanzestad er destijds uit? De Zutphense bouwkundige Constant Willems maakt in opdracht van de gemeente Zutphen een waarheidsgetrouwe maquette van de stad in 1485. Drie jaar lang (zo’n drieduizend uur) verwacht hij er aan te werken. Daarna kun je Zutphen, zowel de binnenstad als de Nieuwstad en Spittaalstad, in zijn geheel bekijken. Nu kun je ook al een voorproefje krijgen: bij de VVV aan de Houtmarkt staat een vitrine met een aantal huizenblokken.

Het jaar 1485 is niet zomaar uitgekozen. In de Hanzetijd floreerde de stad en in 1485 bouwde Zutphen de eerste brug over de IJssel. Was de stad tot 1485 vooral gericht op de steeds moeilijker wordende handel via de rivier en de hanzevaart naar Noord-Europa, met de komst van de brug zette ze in op de handel over land en jaarmarkten. Uit diezelfde tijd stammen ook de kerkuitbreidingen, de torenspits op de Walburgistoren, de Drogenapstoren, de Bourgonjetoren en het stadhuis.

Respect voor de geschiedenis

Constant Willems, die met vroeg pensioen is, begon in december aan zijn opdracht om deze stad na te
bouwen in het klein. Heel geduldig, met oog voor detail en respect voor de geschiedenis, bouwt hij al vele
jaren waarheidsgetrouwe maquettes. Dat deed hij al voor bijvoorbeeld het Nationaal Museum Soesterberg, ’s-Heerenberg, Muiderslot en Musea Zutphen.

Onderzoek

Om het Zutphen van 1485 te kunnen bouwen doet hij grondig onderzoek en dit stemt hij af met
stadsarcheoloog Michel Groothedde en bouwhistoricus Jeroen Krijnen. Het doel is om de oude stad, de
Nieuwstad, de Spittaalstad en een stukje van de omgeving na te maken in schaal 1 op 500. Het stratenpatroon is terug te vinden: Jacob van Deventer, een spion van Philips II, bezocht rond 1550 de stad en tekende de hele stad, met straten, poorten en muren. Maar hoe was de detaillering van de woningen? Soms komen nieuwe inzichten uit het onderzoek. Willems: “Ik vind het belangrijk dat het klopt. Dat onderzoek doen maakt het heel leuk”, vertelt hij enthousiast. Soms ontkomt hij er niet aan de detaillering zelf in te vullen, maar altijd doet hij dat beargumenteerd. Via zijn sparringpartners, en de oudst bekende kaarten van de stad, weet hij vaak wie op een bepaalde plek woonde. Woningen van rijke bewoners hadden meer detaillering dan die van arme.

Blikken torenspits

Pas als hij het beeld compleet heeft uitgetekend, en Groothedde en Krijnen het er ook over eens zijn, gaat hij bouwen. Voor de meeste onderdelen werkt hij met multiplex met een dikte van 0,6 tot 0,8 mm. Met behulp van een pincet, vergrootglas en Rotringpen brengt hij details aan. Hij mengt de kleuren zelf, zodat ook die overeenkomen met hoe de stad er in 1485 uit heeft gezien. De toren van de Walburgiskerk was destijds hoger dan de huidige Dom in Utrecht. De spits, die overigens op de maquette van blik is gemaakt, gaf de toren in die tijd een geheel ander aanzien. Alleen al aan de Walburgiskerk werkte Willems 140 uren.

Het resultaat wordt een maquette van 2.40 bij 3.20 meter in drie stukken, die uiteindelijk voor iedereen te zien zal zijn.

Nieuws

“Aannemers gezocht” – 1.500 scholieren bezoeken restauratie kerktoren Zutphen

17 april 2018
Aannemer gezocht - beeld uit de film over het educatieproject bij de Nieuwstadskerk in Zutphen

Meer dan 1.500 scholieren bezochten in de afgelopen maanden de bouwplaats bij de Nieuwstadskerk (ook bekend als de St.-Janskerk) in Zutphen. De toren en de daken werden gerestaureerd en zij stonden er met de neus bovenop. In een gevarieerd educatieprogramma leerden ze over het onderhoud aan monumenten. Hoogtepunt, letterlijk, was de beklimming van de bouwsteiger. Zo zagen ze de vakmensen van heel dichtbij aan het werk, ontdekten ze de klokkentoren en leerden ze hoe een kompas werkt. Bekijk de film van dit bijzondere project.

Nieuws

Gratis cursussen voor eigenaren van monumenten

10 april 2018
Clinics Monumentenwacht Gelderland in Erfgoedwerkplaats Zutphen

Voor eigenaren van monumenten in Zutphen houdt de gemeente Zutphen samen met de Monumentenwacht Gelderland sinds eind vorig jaar een reeks clinics. Tijdens deze cursusavonden krijgen de eigenaren kennis en tips aangereikt om een betere opdrachtgever te worden voor onderhoud aan hun monument. De avonden zijn gratis toegankelijk.

De avonden worden druk bezocht. “Het is heel nuttig, ik steek er veel van op”, vertelde een deelnemer vorige week bij een avond over herstel aan metselwerk. Elke cursusavond komt een ander onderwerp aan bod, zoals goten, glas en schilderen. Eigenaren leren hoe gebreken ontstaan en hoe die voorkomen kunnen worden. Daardoor kunnen ze beter in gesprek met vakmensen.

Clinics

Op de volgende avonden zijn nog plaatsen beschikbaar (meer informatie en aanmelden via de links):

Erfgoedwerkplaats

Deze clinics worden gegeven in de Erfgoedwerkplaats (de voormalige pastorie) aan de Tengnagelshoek 9 in Zutphen. Ze beginnen steeds om 19.30 uur.

Nieuws

Steiger Nieuwstadskerk alleen nog open op zaterdag 14 april

Steiger Nieuwstadskerk Zutphen

Nog één keer kan je de steiger beklimmen bij de Nieuwstadskerk: zaterdag 14 april. Daarna wordt de steiger weer afgebroken. De steiger is toegankelijk tussen 11.00 en 15.00 uur. Vrijwilligers staan klaar om de bezoekers te begeleiden.

Uniek

Het is uniek: als publiek de steiger beklimmen terwijl de toren en de daken worden gerestaureerd. Er hebben dan ook al zo’n 1.500 scholieren met hun klassen het bouwproject bezocht en afgelopen weekend telden we de duizendste bezoeker op de zaterdag. Deze familie werd verrast met een zilveren Nieuwstadskerk en het net verschenen Zutphense Erfgoedkwartet.

Toegang

De steiger is toegankelijk voor iedereen vanaf 8 jaar. Zij vragen vijf euro per persoon, als bijdrage aan de restauratie.

Nieuws

Aan de slag voor behoud van de Zutphense Boomgaarden

3 april 2018
De snoeibrigade. Foto Meike Wesselink.

Noeste arbeid in de gure winterkou? Geen probleem voor de vele deelnemers van de eerste officiële Hoogstambrigade voor de Zutphense boomgaarden. Afgelopen weken zijn al vijftien deelnemers gestart aan een van de cursussen. Het project is resultaat van een meerjarige samenwerking tussen de gemeente Zutphen en Landschapsbeheer Gelderland gesteund door de provincie Gelderland.

Coby Pennings is blij met de start van het project: “Ik wilde dit doe-project heel graag naar Zutphen halen, het is een mooie voortzetting van onze inspanningen op groen erfgoed, participatie voor de openbare ruimte en fruit in stad. Ook Warnsveld komt mooi aan bod binnen dit project. Betrokkenheid bij je omgeving vind ik erg belangrijk. Deelnemers doen niet alleen heel veel kennis op tijdens de cursussen maar leren ook de mooiste stukjes Zutphen kennen.”

Landschapsbeheer Gelderland gaat in Zutphen en Warnsveld drie projecten uitvoeren. Dat zijn het beplantingsproject “Warnsveld in het groen” en de langdurige inzet van twee nieuwe hoogstambrigades voor het snoeiwerk van de (oude) hoogstam boomgaarden in Zutphen. “We zijn heel blij dat de provincie Gelderland de aangevraagde subsidie heeft toegekend. Hiermee kunnen we ca 62,5 procent van de kosten voor de brigades betalen”, vertelt Pennings enthousiast. Voor het beplantingsproject, dat volledig in het Nationaal Landschap De Graafschap ligt, draagt de provincie 75 procent bij. Het overige deel van de kosten (ca. 11.000 euro) draagt de gemeente bij. Deelnemers zijn nog steeds welkom en ook (oude)boomgaarden kunnen worden aangemeld via Landschapsbeheer Gelderland.

Op de foto: De deelnemers van de cursus hoogstamfruit krijgen tekst en uitleg over het onderhouden van fruitbomen. (foto Meike Wesselink)

Nieuws

Bouwplaats wordt schoolproject voor 1500 scholieren

16 maart 2018
20180316 Educatieproject steiger Nieuwstadskerk

De daken en de toren van de Nieuwstadskerk in Zutphen worden gerestaureerd en tijdens de werkzaamheden bezoeken 1.500 leerlingen de bouwplaats. In de bouwkeet is een educatiecentrum ingericht en de leerlingen mogen de veertig meter hoge steiger op. Met name de leerlingen van de tweede klassen van het voortgezet onderwijs bezoeken de bouwplaats.

Wethouder René Sueters: “Alle leerlingen in Zutphen verdienen het contact met hun historie: met erfgoededucatie leer je veel over je omgeving en over ambachten. Zo creëren we niet alleen interesse voor een prachtig vakgebied maar ook ambassadeurs voor onze gemeente.”

Scholier leert als een aannemer meedenken

Gemeente Zutphen wil jong en oud actief in contact brengen met het erfgoed van de stad. Ze heeft daarom, samen met onderwijspartners educatie- en onderzoeksproject “Aannemers gezocht” ontwikkeld bij de Nieuwstadskerk. Het is een spannend en voor Nederland een uniek project.
In dit lesprogramma leren de scholieren op een actieve wijze over bouwkunde, restauratie en het behoud van erfgoed. Ze onderzoeken hoe een katrol werkt, bouwen een boog en denken mee over functies voor een kerkgebouw. Op de steiger zien ze de restauratiewerkzaamheden van heel dichtbij.

Restauratiesteiger nog open voor publiek

De toren van de Nieuwstadskerk is meer dan dertig jaar geleden voor het laatst gerestaureerd en zowel de houtconstructie als het voegwerk was groot onderhoud nodig. Zolang de werkzaamheden duren, is de steiger ook elke zaterdag van 11.00 tot 15.00 uur toegankelijk voor publiek. Vrijwilligers begeleiden mensen naar boven.

Nieuws

Dorpsvorming in Warnsveld

12 maart 2018
NAR56 Village formation omslag

Interdisciplinair onderzoek levert nieuwe inzichten over dorpsvorming in Nederland

Maandag 12 maart wordt in de Martinuskerk in Warnsveld het boek ’Village Formation in the Middle Ages (800 -1600)’ aangeboden door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed aan de wethouders van Zutphen, Limmen, Someren en de burgemeester van Buren. In deze publicatie wordt op basis van casestudies in Limmen, Kerk- en Kapel – Avezaath (Buren), Someren en Warnsveld (Zutphen) een beeld geschetst van het ontstaan en ontwikkeling van deze dorpen. Het onderzoek is uitgevoerd door de Universiteit van Amsterdam.

Het onderzoek combineert archeologisch, historisch geografisch en historisch onderzoek uit een periode van 10 jaar. Het laat zien dat ondanks vergelijkbare achterliggende sociale en historische processen een grote diversiteit bestaat in de vorming en ontwikkeling van dorpen, die zich daarom moeilijk in regionale modellen laten vangen. De publicatie levert een actueel theoretisch kader voor dorpsvorming, voorbeelden van een interdisciplinaire aanpak en praktische aanbevelingen voor toekomstig onderzoek.

Dorpen: een archeologische blinde vlek

Nederland is een van de dichtst bebouwde landen ter wereld. Deze bebouwing varieert van verspreide boerderijen, buurtschappen en gehuchten tot dorpen en steden. Na decennialang archeologisch onderzoek zijn de grotere (historische) binnensteden en gebieden rond steden en dorpen relatief goed onderzocht, maar de oude dorpskernen een stuk minder. Met name over het ontstaan van onze talrijke dorpen, was nog weinig bekend. Om het ontstaan en de ontwikkeling van dorpen te kunnen duiden is balans nodig in onderzoeksgegevens uit het buitengebied en de dorpskernen.

Dorpsbewoners actief betrekken

De casestudies die nu zijn uitgevoerd laten zien dat de snippers informatie uit de kleinschalige opgravingen, sleuven en begeleidingen in dorpskernen van onschatbare waarde zijn voor kennis over de ontwikkeling van een dorp. Het is daarom van belang de potentie van deze kleinschalige interventies te onderkennen en nog beter: in te bedden in gemeentelijk beleid. Daarnaast schetst het onderzoek ook kansen voor inwoners van de regio en vrijwilligers om juist bij dit type kleinschalige onderzoek actief mee te doen. Ervaringen in Engeland laten zien dat dit niet alleen archeologische kennis oplevert maar het bewoners dichter bij elkaar brengt en de interesse wekt in het verleden van het eigen dorp.

Oogst voor Malta

De studie is uitgevoerd door de Universiteit van Amsterdam in het kader van het onderzoeksprogramma Oogst voor Malta van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Dit programma stimuleert de kennisontwikkeling door analyse van archeologische opgravingsrapporten.

Nieuws

Nooit Gedacht krijgt zijn nieuwe fokken

7 maart 2018
Nieuwe fokken voor de Nooit Gedacht

Geldwervingsactie levert € 20.203,50 op

De geldwervingsactie om molen Nooit Gedacht in Warnsveld aan nieuwe fokken te helpen is een ongekend succes geworden. Het streefbedrag van € 15.000 aan het begin van de actie in september 2017 werd ruim overschreden. Het uiteindelijke resultaat, zo maakte eigenaar vereniging De Hollandsche Molen bekend, is maar liefst € 20.203,50.

De vereniging en de vrijwillige molenaars zijn dan ook blij verrast. Molenaar Dirk-Jan Abelskamp: “Een fantastisch resultaat. Dat hadden we nooit gedacht. Het lijkt zo normaal een draaiende molen, maar zo veel waardering voor het levend houden van een stukje Warnsvelds erfgoed, dat is geweldig”.
De molenmaker gaat binnenkort aan de slag met het plaatsen van de nieuwe fokken. Als de nieuwe fokken erop zitten, wordt dat gezamenlijk gevierd met alle gulle gevers en belangstellenden.
Het prachtige resultaat is vooral te danken aan de inzet van het molenaarsteam onder leiding van Abelskamp. Dat ging ‘de boer op’ in Warnsveld, Zutphen en omgeving. Met succes, de molen leeft onder de mensen want er werd met gulle hand gegeven. Behalve de molenaars hebben ook vele anderen zich ingezet.

De gemeente Zutphen en de Stichting Open Monumentendag riepen de molen uit tot Monument van het Jaar om zo extra aandacht te vestigen op de benodigde financiële inspanning voor het behoud en restauratie van het monument. Ruud en Freya van Antiquariaat Mooi Exemplaar organiseerden een boekenverkoop op de eerste zolder tijdens de Open Monumentendagen en doneerden hun opbrengst van € 500,-. Bakkerij Alfons van Zuijlen bracht een speciaal brood op de markt, waarvan de verkoop € 500,- voor de molen opleverde. En Esther Velner van “Haken en zo” schonk de opbrengst van enkele honderden euro’s uit de verkoop van haar verrassend creatieve haakwerk aan de fokkenactie.

Vlak na de start waren de Open Monumentendagen (9-10 september) een prima aanjager van de actie. Ruim 1.000 mensen bezochten dat weekend de ‘geamputeerde’ molen die zonder de fokken aan de wieken zijn rondjes draaide. Buiten waren oude landbouwvoertuigen opgesteld. Binnen werden pannenkoeken gebakken, waren er rondleidingen en was het gezellig druk. Voor de kinderen was er een prijsvraag: raden hoe hoog de molen is. De brandweer kwam met een ladderwagen langs om de hoogte van de molen objectief te meten. Een hoogwerker bracht wethouder Coby Pennings naar het hoogste punt, van waar zij een lang touw naar beneden liet zakken. Samen met de kinderen werd het touw op de grond uitgelegd en gemeten. De jonge winnaars kregen een molenpakket.

De Hollandsche Molen plaatste het project op het crowdfundingsplatform van het Molenfonds. Via dit landelijke fonds kwamen talrijke giften binnen, onder meer van vele leden van de vereniging.

Het resultaat is mede bereikt dankzij de inzet van de Gemeente Zutphen. Zij leverde tal van hand- en spandiensten bij het organiseren van de promotie van de molen in de stad en de regio.